September 16, 2021

‘n Woordeboek vir Kaaps-Afrikaans

Die taal het begin toe Duitse setlaars ‘n verversingstasie vir hul skepe aan die punt van die Kaap kom vestig het.

Die Kaaps-woordeboek sal die kunste, godsdienste en politiek vir Kaaps-sprekers transformeer

Die Kaaps-woordeboek sal die kunste, godsdienste en politiek vir Kaaps-sprekers transformeer (Foto: World Top Top)

Kaaps-Afrikaans is een van die belangrikste variante van Afrikaans. Dié vorm van Afrikaans kry nie die erkenning wat dit verdien nie. Uiteindelik word hierdie variant van ons moedertaal bevorder en sal sy eie woordeboek kry. Dié projek se mikpunt is om die taal te bevorder as ‘n skryftaal tot op universiteitsvlak.

Volgens LitNet is die Drietalige woordeboek van Kaaps- (DWK) projek gelei deur Centre for Multilingualism and Diversities Research (CMDR) aan die Universiteit van die Wes-Kaap en die nie-regeringsorganisasie Heal the Hood Project.

Quentin Williams, direkteur van die CMDR, sê die doelwit van hierdie projek is: “om die historiese wortels van Kaaps uit te lig; om by te dra tot die huidige debatte oor die eenwording van die skryfstelsel van Kaaps; om die gebruik van Kaaps in alle toepaslike modaliteite, platforms, genres, praktyke, optredes, interaksies en taalkundige landskappe te dokumenteer en om die geleefde taalervarings van sprekers van Kaaps te beskryf.”

Die Kaapse-Afrikaanse woordeboek sal die kunste, godsdienste en politiek vir Kaaps-sprekers transformeer

Die drie tale wat by die DWK ingesluit sal word, is Kaaps, Standaardafrikaans en Engels. Volgens Williams is een van die negatiewe persepsies van Kaaps dat dit nie ‘n taal is nie. Hy sê dié vorm van Afrikaans word nie goed genoeg vir onderrig beskou nie en baie mense assosieer dit met die register, Sabela, wat deur die Number-gangsters gebruik word. “Hierdie projek gaan ’n produk lewer aan almal om te bewys dat Kaaps ’n taal is wat ons almal kan leer en verstaan. Dit sal ’n bron wees wat ons sal help om Kaaps-sprekers beter te kan verstaan, maar ook oor hoe ons die toekoms van Afrikaans kan verseker, en al sy gemarginaliseerde sprekers.”

“Kaaps is ’n taal geskep deur die ontwikkeling van setlaarkolonialisme in Suid-Afrika. Dit spruit uit ’n vroeëre vorm van Kaaps-Hollands (die Suid-Afrikaanse vorm van Hollands), beïnvloed deur slawe- en nie-slawe-tale van die Khoi- en Maleis-sprekers.”

Agtergrond oor die ontstaan van Afrikaans

Die taal het begin toe Hollandse setlaars ‘n verversingstasie vir hul skepe aan die punt van die Kaap kom vestig het. Wat eers net ‘n tydelike verversingsstasie was, het egter verander in die vestiging van ‘n permanente stasie en die invoer van slawe vanaf verskillende lande. In pogings, deur slawe, om met die Nederlanders te kommunikeer het die gebroke vorm van Nederlands ontstaan en so het dit ontwikkel tot die verskillende variante van Afrikaans. Die drie hoofvariante van Afrikaans is: Kaapse Afrikaans, Oranjerivierafrikaans en Oosgrensafrikaans.

Het Kaaps-Afrikaans sy eie variante?

Williams sê daar is twee variante van Kaaps-Afrikaans. “Die antwoord is ja. As gevolg van die intensiewe migrasie en beweging van Kaaps-sprekers in Suid-Afrika sal daar definitief ander variante wees. Kaaps word byvoorbeeld gebruik in die platteland as gevolg van die vloei van hip-hop-kultuur en rapmusiek. Dit beïnvloed die gebruik van Gariep- of Namakwalandse Afrikaans, maar word self beïnvloed deur hierdie twee variante. Ek verneem daar bestaan Gariep-Kaaps. Maar ons moet befondsing eenkant sit vir taalkundige navorsingsprojekte om meer vas te stel oor die taalkundige sisteem waaruit hierdie variante bestaan en nuwegenerasie- Afrikaanse studente oplei om die variasie te dokumenteer. Dit is uiters belangrik vir ons woordeboekprojek.”

Williams verduidelik om Kaaps as ‘n akademiese taal te bevorder, moet daar gefokus word op die ontwikkeling van dosente en navorsers wat voorgraadse modules en nagraadse navorsingsprojekte kan ontwikkel wat eksklusief op Kaaps fokus. “Daar is tans net een universiteit, Rhodes – ek praat egter onder korreksie – met ’n nagraadse program gefokus spesifiek op Kaaps.”

Daar is egter nog struikelblokke wat oorkom moet word voor die Kaapse Afrikaans-woordeboek ontwikkel kan word

“Die projek is spesifiek gemik op die beskrywing van Kaaps, en vertaling na Standaardafrikaans en Engels. Dit gaan ’n kernbron word in die akademie en help met die skryftaal van Kaaps-leerlinge. Maar onthou, om op die skryftaal te fokus, moet ons die kurrikulum transformeer vir Kaaps. Op die oomblik is daar net fokus op die gebruik van Standaardafrikaans. Ons sal die kurrikulum moet transformeer en Kaaps as ’n taal van onderrig en leer opneem. Die probleem op die oomblik is dat Kaaps as skryftaal ons eintlik lei na die kwessie van standaardisering. En ons is nog ver daarvan. Maar as ons suksesvol is met hierdie projek, sal dit heel moontlik die kunste, godsdienste en politiek vir Kaaps-sprekers veral transformeer. My hoop is dat dit ’n impak sal hê op ander histories gemarginaliseerde variëteite soos Gariepafrikaans,” sê Williams.

Lees ook: Nege veiligheidswenke vir jou slimfoon

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *